"Se cadra nada evitase o suicidio do meu pai pero sentínme soa"

Testemuños: María Mirón e Montse López recordan as mortes dos seus familiares e defenden que falar, axuda  Incidencia: en Lugo rexístrase un intento de suicidio cada trinta e seis horas e consúmase un por semana
María Mirón con su hijo Enzo y su padre, Julián Mirón. EP
photo_camera María Mirón con su hijo Enzo y su padre, Julián Mirón. EP

A María Mirón séguelle custando ir á casa na que agora vive a súa nai. "Véñenme imaxes dese día", admite. Con todo, non sabe moi ben por que, acaba sistematicamente na adega na que ocorreu todo. Non pode evitar nin o un nin o outro. Leva así un ano e medio, desde que o seu pai, Julián, que entón tiña 70 anos, suicidouse nese preciso lugar.

A súa é unha das 52 familias que en 2021 viviron a perda dun ser querido por morte autoinfligida en Lugo, segundo os datos que recolle o Instituto de Medicamento Legal de Galicia na súa memoria do pasado exercicio. Ata outubro deste ano son 38 os lucenses que acabaron coa súa vida. Lugo sendo unha das provincias máis suicidas de España, ano tras ano, cunha media dunha persoa que se quita a vida á semana. Nestes momentos é a segunda dese triste ranking.

Ademais, os datos do Sergas unha tendencia preocupante: os intentos de suicidio están a subir en Lugo. Ata outubro o Hula rexistrou 235, cinco máis que todo o ano pasado completo e 31 máis que en 2020. Cada 36 horas unha persoa intenta quitarse a vida en Lugo e moitos familiares e amigos de persoas que se suicidaron, os sobreviventes, cren que se fala pouco dun problema tan prevalente.

María Mirón pénsao así. Ten agora 40 anos e vive nunha aldea da A Pobra de Brollóné madrileña pero se trasladou a vivir a Lugo hai doce anos buscando tranquilidade e aquí fixo a súa vida, conseguiu un traballo e formou a súa familia. Os seus pais seguírona catro anos logo da súa chegada, cando se xubilaron da hostalería. Julián soñaba co acougo do campo, gozaba de coidar do horto e das tarefas ao aire libre. Ansiaba o contacto coa natureza.

Ata outubro deste ano 38 lucenses quitáronse a vida e rexistráronse 235 intentos de suicidio, máis que en todo o ano pasado

Instalado noutra aldea do mesmo municipio que a súa filla, a súa saúde empezouse a deteriorar. Diagnosticáronlle parkinson e corpos de Lewy. Operáronlle primeiro dunha hernia e, só dous meses despois, da próstata. "Cando saíu do hospital fóraselle a cabeza. Empezou a ter ataques de pánico, iamos continuamente a Urxencias porque o pasaba realmente mal. A deterioración era moi rápido", apunta. Nunha desas visitas ao hospital, María di que deron cun "psiquiatra que realmente nos axudou, sinto que foi a única persoa que o escoitou, que o escoitou de verdade". Julián ingresou en agudos e María di que o viu mellor entón pero cando recibiu o alta volveu ao mesmo grao de angustia.

"Dicíame que non quería seguir vivindo, que así non merecía a pena. Para el era moi duro que o tivese que axudar a ducharse ou vestirse, a facer calquera papelorio... A última semana constantemente mencionaba a un coñecido seu que tiña unha enfermidade e que se colgou. Chamamos á súa médica de cabeceira e dixémoslle que tiñamos medo de que o meu pai se fose a suicidar", explica María.

ela cre que o sistema sanitario fallou ao seu pai. "Seguiamos coas nosas visitas desesperadas a Urxencias, sos, desamparados...logo de dous meses de espera ao fin conseguimos cita cun psiquiatra. Non o viu nunca, creo que non se chegou a ler a súa historia e cambioulle o diagnóstico a bipolar de súpeto. Tantos cambios de medicación...", di.

Sabe que as enfermidades do seu pai incrementaban o seu risco de suicidio. Tamén o actor Robin Williams, por exemplo, tiña demencia con corpos de Lewy e crese que esa patoloxía, que non lle foi diagnosticada, puido influír na súa decisión de quitarse a vida.

"Se cadra nada evitase que o meu pai se suicidase pero eu sentinme soa, atopámonos desatendidos. Necesitamos urxentemente, unha sanidade mental dignatanto familiares como enfermos", reclama.

Tamén lle gustaría que se falase máis do suicidio, non cre que algo tan frecuente poida ser un tabú e pensa que mencionalo abertamente, reflexionar sobre el pode axudar aos que quedan e contribuír á prevención. Así mesmo reclama apoio psicolóxico para os afectados por un duelo por suicidio. "Podo dicir que se che para a vida. Eu busquei axuda, souben moverme, pero non todo o mundo está na mesma situación. Teño unha familia marabillosa e hai que seguir, pero non é fácil", recoñece.

VISIBILIDADE. Montse López coincide con María, falar axuda. "Teño claro que me gustaría que se dese visibilidade ao tema do suicidio. ¿Por que? Porque eu, con 38 anos, xamais pensei nin falei nin escoitei falar a ninguén próximo do suicidio, e ¿sabes que? Que estou rodeada de casos próximos, de persoas coñecidas que se suicidaron, e nunca me parou a pensalo ata que hai un ano, o 10 de novembro de 2021, logo de 24 horas buscando, atopamos ao meu irmán morto. E hoxe, un ano despois, sigo sen entender que pasou", recoñece.

Orfos de nai desde a infancia, Montse e Jose eran os maiores de catro irmáns que foron separados e entregados aos seus respectivos padriños. eles dous acabaron estando moi unidos ao vivir ambos os en San Cibrao. Quizais iso explica que o primeiro sentimento de Montse tras o suicidio de Jose fose "de abandono, sentín totalmente soa e abandonada. Ese sentimento aínda perdura", admite.

Montse López: "Estou rodeada de casos próximos, de persoas coñecidas que se suicidaron e nunca me parou a pensalo"

Sumóuselle certa estupefacción, unha absoluta falta de previsión porque, como ela mesma recoñece, nunca se lle pasou pola cabeza que o seu irmán puidese suicidarse. Jose había empezade un traballo novo, unha posibilidade á que aspiraba, e que, como tantas outras cousas longamente anheladas, resultou non cumprir do todo as súas expectativas cando por fin se materializou. Era un home sociable, cun grupo de amigos estable.

De calquera xeito, cando Montse acudiu a presentar unha denuncia pola súa desaparición nunca se esperou ese desenlace. Conta que o seu irmán era unha persoa especial: saíu no xornal cando naceu porque fora o primeiro neno que chegou ao mundo no Hospital dá Costa e tamén cando morreu porque se recolleu a procura do seu paradoiro.

Montse atopou desde entón "xente marabillosa que me apoia, enténdeme, sóubome acompañar, escoitar, que segue ao meu lado e entende que aínda non o aceptei", entre os que están os amigos máis próximos de Jose, cos que recorda as datas sinaladas e, a miúdo, cae nese exame retrospectivo que fan tantos familiares de persoas que se suicidaron. "Dinme: aquela vez noteille isto..., a outra vez díxome o outro...", conta.

Non todas as reaccións foron iguais. Conta que ás veces sae a pasear co seu marido e dáse conta de que veciños que a coñecen desde sempre a miran con mágoa pero non se animan a saudala. "Supoño que non saben que dicir", apunta. Está convencida de que a situación sería diferente se a morte de Jose fose por outro motivo. Os duelos por suicidio son particulares.

Explica que a dor inicial é paralizante e de tal envergadura, que tamén a ela pasóuselle pola cabeza acabar con todo. Máis adiante deuse conta de que tiña que empezar a falar, intentar seguir adiante por ela e pola súa familia. Pediu axuda no seu centro de saúde. "O médico díxome: 'Buf, será mellor que vaias por privado porque pode tardar moitísimo'. Non me pareceu normal, pero o fixen, busqueime axuda", di.

Recoñece que ultimamente lle rolda unha cuestión que probablemente comparte con moitas outras persoas no seu caso. "Hai uns días armouse un balbordo porque Paco León, describiu o personaxe que interpreta na súa nova película como 'pechado, como os galegos'. Galicia é unha das comunidades coa taxa de suicidio máis altas de España, e creo, que se non a única, das poucas que non teñen nin unha soa asociación de sobreviventes. Entón... ¿somos ou non a sociedade galega, en xeral, unha sociedade pechada?", pregúntase.

A unidade de prevención segue a 84 pacientes de elevado risco 

A unidade de prevención do suicidio de Lugo, a segunda que creou o Sergas na comunidade galega logo da de Ourense, cumprirá dous anos en decembro.

Este dispositivo fai seguimento nestes momentos a 84 pacientes que se considera que están en risco alto de suicidio. Chegan ás consultas, situadas na Praza de Ferrol, derivados desde unidades de saúde mental, Psiquiatría dalgúns dos hospitais da provincia ou Urxencias cando cumpren "uns criterios específicos, como a ideación autolítica intensa, moita angustia, ou un intento de suicidio", explica o persoal.

                      María Mirón e o seu fillo Enzo, en presenza do seu pai, Julián Mirón.
Samuel Villar, Mar Valcárcel, Belén Grandío e Sara Velasco. VITORIA RODRÍGUEZ 

Na unidade traballa a psiquiatra Belén Grandío Sanjuán, o psicólogo clínico, Samuel Villar Costas e a enfermeira especialista en saúde mental, Mar Valcárcel e atópase formándose o médico residente de Psiquiatría Sara Velasco.

Os pacientes forman un grupo heteroxéneo. Os traballadores da unidade insisten en que non existe un perfil característico. Hai máis mulleres que homes e un rango enorme de idades. O paciente máis novo ten 16 anos e o de maior idade, 89.

Proveñen de todos os puntos da provincia, ás veces con moita dificultade para lograr asistir ás súas citas. O persoal explica que ás veces acoden pagándose taxis do seu propio peto.

Nalgunha ocasión, incluso, derívase aos pacientes a outra unidade de saúde mental por culpa da distancia. Citan por exemplo o caso dun mozo mariñán que, sen coche, non puido acudir nin á primeira consulta por non dispor de transporte público.

"O soporte telefónico é moi valorado e ás veces son os mesmos pacientes quen o demandan. En ocasións utilízano só para dar un aviso pero outras o fan en situación de crise", sinalan.

A particularidade da unidade é a atención máis intensa e adaptada ao paciente que ofrece. Se é preciso poden citalo todas as semanas, por exemplo. No último ano deu 67 altas.

comentarios