Investigación, difusión e protección, a aposta futura en arqueoloxía

Expertos. Os técnicos cren que non todos os achados deben ser postos en valor, senón que prevalece a salvagarda dos bens â?? Educación. O sector analiza as medidas que poderían mitigar a progresiva perda de interese da sociedade no patrimonio cultural
undefined
photo_camera García, Martínez Insua, Álvarez Asorey e Bartolomé. VICTORIA RODRÍGUEZ

En Galicia hai máis de 28.000 xacementos arqueolóxicos identificados. A súa aparición é unha "constante", din os expertos na materia, e por iso son imprescindibles as pautas que permitan resolver que facer con eses novos achados. En Lugo a probabilidade de dar con vestixios romanos e castrexos multiplícase, para gozo de arqueólogos e inconveniente, a miúdo, de promotores.

Con este panorama, desde o sector, a nivel administrativo e empresarial, apostan por estudar o que se atopa, tapar para preservar e difundir a importancia do achado. Nestas ideas concordaron a directora xeral de Patrimonio Cultural, María del Carmen Martínez Insua; Rubén Darío Álvarez Asorey, técnico arqueólogo da xefatura territorial da Xunta en Lugo; Sonia García Rodríguez, arqueóloga autónoma, e Roberto Bartolomeu Abraira, da firma Engobe Arqueoloxía, durante unha mesa redonda organizada polo Progreso e moderada pola xornalista Carmen Uz.

¿Quen se encarga de velar polos bens patrimoniais?


A Dirección Xeral de Patrimonio Cultural, dependente da Consellería de Cultura, é a encargada de velar pola protección dos bens culturais e de coordinar as actuacións relativas a eles. Só o ano pasado, rexistrou unha entrada de máis de 28.000 documentos e emitiu máis de 38.000 resolucións e informes, mentres que no que vai de 2023 a cifra vaise ás 26.000 entradas e os 30.000 escritos emitidos. Así, a directora xeral María del Carmen Martínez Insua sostén que a maioría dos proxectos son favorables.

A esta área débese ademais a liña de axudas para particulares e empresas dirixidas a sufragar un máximo dun 20% dos gastos derivados de intervencións arqueolóxicas. Martínez Insua indica que todos os anos "queda saldo" desta partida.

María del Carmen Martínez, directora xeral de Patrimonio: "Creo que non todo ou patrimonio ten que estar visible e visitable e non todos vos bens deben estar escavados"

Así mesmo, a Dirección Xeral de Patrimonio Cultural por veces colle as rendas para executar traballos en xacementos que son propiedade da Xunta de Galicia, como a muralla de Lugo, o castro de Viladonga ou o campamento romano de Sobrado dous Monxes.

A directora xeral detalla que cada ano se deseña unha programación que atende á clasificación, categoría e relevancia dos bens e que inclúe desde a limpeza ata a posta en valor do xacemento. Precisamente neste punto, Martínez Insua explica que "cando a consellería contrata unha intervención, pídeselle á empresa que unha vez rematada faga xornadas de difusión". "É esencial que a poboación coñeza ou noso patrimonio", insiste.

¿Que hai que facer para que os adultos recuperen o interese?


O arqueólogo Roberto Bartolomeu cre que o interese pola cultura e, concretamente, pola disciplina á que el se dedica é algo que "naces co". Dúbida da efectividade de medidas que incentiven as ansias de coñecemento cultural. "A arqueoloxía está separada do mundo, dá sociedade", engade Bartolomeu, "aínda que intentes facer esforzos cos adultos dálles igual, pero vos rapaces son esponxas e fan as preguntas máis interesantes porque non teñen medo". Con todo, continúa, "hai un momento non que desconectan", e ejemplifica esta situación co Arde Lucus Cultural, unha actividade que a pesar de enmarcarse nunha cita moi concorrida, non consegue atraer ao público maioritario.

Rubén Darío Álvarez, xefatura territorial da Xunta: "Hai que fomentar ou coñecemento entre a cidadanía local e que tome conciencia de que ou que ten arredor ten valor"

Bartolomeu sostén que o esforzo se ten que concentrar nos colexios e, baixo unha perspectiva máis optimista, niso coincide tamén a arqueóloga Sonia García: "O pracer do coñecemento tamén se educa e niso xogan un papel importante as administracións e a política".

Pola súa banda, a directora xeral fíxase nas consecuencias desa falta de interese. "Gustaríame saber cantos galegos foron aos nosos museos e coñecen as nosas catedrais", pregúntase, e fala en clave lucense: "Canta xente visita Santa Eulalia de Bóveda?". Nesa liña pronúnciase ademais Rubén Álvarez, que lamenta que os museos municipais "están baleiros". "É importante fomentar ou coñecemento entre a cidadanía local e que tome conciencia daquilo que ten arredor e ten valor", agrega.

O estado dos museos e as novas ferramentas


Na mesa redonda púxose de manifesto que parte do desencanto da cidadanía coa arqueoloxía pode derivar do estado, moitas veces obsoleto, dos museos e os centros de interpretación. Ademais, as tendencias cambian e "como vivimos nunha época da inmediatez, dislle a alguén que ten que pasar tres horas nun museo e non quere", comenta Sonia García. Fronte a iso, hai ferramentas como o 3D que non só son máis atractivas para esa parte da sociedade, senón que permiten coñecer espazos como Cova Eirós, cuxas particularidades e excepcionalidade limitan o acceso unicamente á investigación.

Por iso, os catro coinciden no innecesario de crear novos "colectores de pezas, que se cadra non teñen o tirón esperado", polo que "é preferible destinar ese diñeiro a investigacións", e conservar en boas condicións os que xa existen.

¿Ten cabida o museo da romanización en Lugo?


María del Carmen Martínez é rotunda: "Non todo ou patrimonio ten que estar visible e visitable nin todos vos bens escavados". Di que os elementos arqueolóxicos achados ata agora "están onde deben estar, protexidos, nos museos", polo que cuestiona a creación de novas infraestruturas.

Sonia García, arqueóloga autónoma: "é preferible destinar o diñeiro a investigar que a colectores de pezas que se cadra non teñen o tirón esperado"

Distintas administracións -o Concello de Lugo e a Xunta, chegando a embarcar tamén ao Goberno central- barallaban a creación dun gran museo da romanización no cuartel de San Fernando, aínda que o seu futuro é aínda moi incerto. Preguntados pola súa opinión acerca deste proxecto, os participantes no foro recordan que non só carrexaría un novo edificio, senón tamén persoal, unha gran capacidade de almacenamento físico, restauradores e diñeiro para facer fronte ao seu mantemento. "Non é tan fácil, hai que ter un proxecto claro e saber ben a quen vai dirixido", engaden.

Destapar ou non o castro da Piringalla e o atrio da catedral


Técnicos e representantes da Xunta referíronse ao atrio da catedral lucense, baixo o que se detectou unha necrópole medieval e restos romanos. Insisten en que escavar tumbas "non é fácil", que debaixo dese estrato hai máis aos que só se pode chegar destruíndo, unha constante nunha cidade con tal pasado romano como Lugo, e abordaron a ética de sacar á luz sepulturas: "Vin 900 mortos metidos en caixas nun almacén, e ¿para que?", pregúntase Sonia García.

Ademais, sobre o castro da Piringalla, xacemento "espectacular a nivel de investigación pero non de musealización", como sostén Roberto Bartolomeu, quen participou nas catas de 2007 que sacaban á luz o xerme da cidade, "todos decidimos tapalo e foi ou mellor, senón hoxe estaría a monte". Así mesmo, apunta Álvarez Asorey aos castros de Viladonga e Castromaior, a escasa distancia de Lugo e que tras décadas de campañas permiten albiscar que é un xacemento castrexo.

Roberto Bartolomeu, Engobe Arquitectura: "Ou castro dá Piringalla é espectacular a nivel de investigación, non de musealización: decidimos tapalo e foi ou mellor"

"Escavar por escavar non", di o técnico da xefatura territorial, quen avoga, como os seus interlocutores, por preservar sen chegar a destapar e limpar. Iso si, matiza quen no caso de entidades ou concellos comprometidos co seu coidado, como o da Pastoriza co castro de Saa, "nós como administración non podemos dicir que non". Pero recordan: "Isto é Galicia, a vexetación medra e a conservación é custosa".

A posta en valor dos recursos de Ribeira Sacra


Ribeira Sacra mantén aínda a loita por ser Patrimonio da Humanidade pola Unesco, distinción condicionada polos recursos patrimoniais, o seu estado e a súa posta en valor. Nesta última traballan por exemplo en O Preguntoiro, xacemento que marca a orixe da paisaxe tal e como se lle coñece hoxe, disposto en terrazas feitas polos que alí habitaban. García coordinou as campañas desta contorna e subliña que o máis importante, máis aínda que o propio selo da Unesco, é que "a xente de alí valore per se o que ten".

Para María del Carmen Martínez, despois do non do informe de Icomos que obriga a reformular a candidatura, "a Ribeira Sacra ten unha fortuna sendo un Ben de Interese Cultural". Recorda a protección que isto leva e que dispoñen dun plan específico para ela con partidas anuais canalizadas por unha comisión interdepartamental, "así que se un día chega a distinción de Patrimonio Mundial, fantástico, pero hoxe é un valor que sexa BIC".

Comentarios