domingo. 23.01.2022 |
El tiempo
domingo. 23.01.2022
El tiempo

Antonio González Trigo: "Había 150 millóns para liberar a muralla e estiven tres noites sen durmir"

Inmuebles derribados en la operación Muralla Limpia. ARCHIVO
Inmuebles derribados en la operación Muralla Limpia. AEP
O arquitecto que levou a cabo a operación Muralla Limpa recorda xestaa de tirar máis de oitenta casas e negocios cando se cumpre medio século

A operación Muralla Limpa, a última gran intervención que se fixo no monumento en época contemporánea, para eliminar as casas que tiña encostadas pola parte exterior, cumpre medio século e, a ollos de hoxe, resulta unha fazaña maiúscula. O detonante foi o interese que empezaba a haber por parte dalgúns para tirala e facer solares e unha conxunción de circunstancias garantiron o seu éxito: a existencia na Dirección Xeral de Belas Artes de 150 millóns de pesetas sen fin asignado que debían gastarse antes de fin de ano (1972), a dun lucense na subdirección xeral con preocupación pola súa cidade e que sabía dese diñeiro e a dun arquitecto con medios e ganas para levar a cabo a operación, Antonio González Trigo, entón xefe do servizo de valoracións de Facenda en Lugo.

A noticia das intencións do ministerio causou, como era lóxico, unha grandísima preocupación entre os máis de 80 propietarios e inquilinos que vivían e tiñan negocios neses edificios. Unha inquietude que se agravaba porque os afectados polas expropiacións que se fixeron para construír o polígono de Fingoi seguían sen cobrar dez anos despois. Por esta razón, e aínda que sobre o papel ía ser unha expropiación forzosa, na práctica en moitos casos chegouse a acordos. "O ministerio era consciente do gravísimo problema social que podía haber en Lugo se se facía doutra forma", recorda González Trigo, que estivo "nas tripas" da operación de principio a fin.

Para empezar, o arquitecto formou parte da comisión que tivo que acudirse na muralla para tomar posesión da mesma en nome do Estado, dadas as discusións que había sobre a quen pertencía o monumento. Posteriormente, o seu traballo en Facenda permitiulle ter acceso a toda a documentación catastral dos edificios e, consciente de que ía haber recursos, e co obxectivo de que as tasaciones fosen o máis equitativas posibles, elaborou uns módulos para valorar o chan de cada leira, que se complementaban cos de antigüidade. 

Pero o tempo apremaba e, desde o 15 de decembro ata pasado Nadal, estivo a recibir, no seu despacho de Facenda e no que Belas Artes lle puxo en Educación, aos veciños que querían facer propostas de venda, e elaborando os correspondentes expedientes. Unha calculadora electrónica Olivetti, neses tempos un auténtico adianto tecnolóxico, facilitoulle o traballo. «Hai pouco vin nun documental que a utilizou a Nasa para facer cálculos de traxectoria», conta como anécdota. "Fixen un pequeno programa e, aínda así, estiven dúas noites sen durmir, acabando o traballo". 

A de Santos Inocentes foi a terceira, de viaxe en coche a Madrid, con neve no Manzanal e un tráiler atravesado no túnel do Guadarrama. Pero a carreira contrarreloxo seguiría. Ramón Falcón pediulle que quedase a axudar aos funcionarios a terminar o traballo. "Puxo sete secretarias á miña disposición e, non se como, convenceu ao interventor xefe de que quedase en fin de ano a tramitar os expedientes", conta.

Os veciños empezaron a cobrar nunha media de tres meses e os receos iniciais transformáronse en interese cando viron que o ministerio "pagaba moi ben". "Unha veciña que non fora asesorada pedíanos 250.000 euros pola casa e pagámoslle 750.000. Foi a mellor operación de mercadotecnia que fixemos". O traballo completouse durante os seguintes meses e aos poucos as máquinas empezaron a facer o seu traballo.

"Se Ramón Falcón non morrese, hoxe o paseo interior estaría feito"
González Trigo hai tempo que non está á fronte dos traballos na muralla e, como algunhas cousas son cuestión de gusto, recoñece, non lle convencen. Con outras, con todo, é menos benevolente. Como a única muralla romana enteira que queda no mundo, cre que merecería estar liberada tamén de edificacións pola súa cara interior, xa que algunhas supoñen auténticas agresións ao monumento. Na operación Muralla Limpa constatouse que nos muros fixéronse desde almacéns e cuartos de baño a cuadras e para facer o paseo interior non son tantas as edificacións que habería que tirar, opina. «A min que o Pepri non permita expropiar paréceme un disparate, que se modifique. Se non estás sometido ao que digan os donos». Como arquitecto do Estado, González Trigo fixo o proxecto de derriba de Muralla Limpa e das restauracións que foi necesario facer despois, así como doutros proxectos, como a iluminación exterior. Esta foi obxecto dalgunha publicación internacional pola combinación nun mesmo proxecto de luz amarela e branca. En 2000 foi substituída. González Trigo cuestiona tamén algunhas restauracións, como os dinteles de granito nas escaleiras interiores que se restauran, porque en época romana non eran así, ou os rasgados verticais nalgúns cubos, que tampouco se corresponden porque non servirían para os canóns, di.

 

Mercedes Hortas: "A miña casa foi a última que tiraron e foi traumático, procuro non recordalo"
O ministerio chegou a acordos con moitos dos máis de oitenta veciños afectados pola derriba das casas encostadas á muralla, pero noutros casos o proceso non foi tan amigable. A casa de Mercedes Hortas estaba situada nas inmediacións de Pórtaa Nova, foi a última que se derrubou e o recordo do momento aínda lle resulta "traumático", como contaba a este xornal hai uns anos con motivo do aniversario do monumento como Patrimonio Mundial.

ela era unha nena entón, pero ten recordos dolorosos do desaloxo. A casa tiña unha soa planta, pero era grande e albergaba dous negocios, unha librería e unha zapatería "Procuro non pensalo, porque para a miña familia foi traumático. á xente que non tiña casas aí parecíalle ben que se tirasen, e a día de hoxe, eu mesma recoñezo que o monumento gañou moito, pero algunhas expropiacións foron inxustas", opinaba entón.

Mercedes prefire quedar cos bos recordos, como as horas de xogo ao redor da fonte que había á beira, ou nas pedras sobre as que logo se asfaltaría a Rolda dá Muralla. Mercedes recorda á perfección os negocios que había nas casas contiguas (unha barbería, unha fontanería, un garaxe de coches...), así como que a muralla a apreciaban algúns e outros non, como agora", di. 

Unha exposición promovida polo Museo Provincial en 2017 permitiu aos lucenses volver ver moitas desas tendas que formaron parte da súa infancia e da súa mocidade.

O adarve e o paseo interior da muralla seguen sendo o patio dalgúns veciños que manteñen as súas casas pegadas ou moi próximas ao monumento. A apertura da rolda interior ao completo é un de débelos da cidade, xa que actualmente só é posible gozar dalgúns espazos públicos, como o xardín que hai por detrás da Rúa Nóreas. Os avances son pequenos e lentos. Polo menos está descartado cobrar por subir ao monumento, como chegou a debaterse nalgún momento.

Antonio González Trigo: "Había 150 millóns para liberar a muralla e...
comentarios