lunes. 03.08.2020 |
El tiempo
lunes. 03.08.2020
El tiempo

Zoqueiros, un camiño de loita e renovación

Alberto Geada. JOSÉ M. ALVEZ
Alberto Geada. JOSÉ M. ALVEZ
As zocas son un calzado primitivo que constitúen un dos símbolos máis identificativos da provincia lucense, sendo esta unha das profesións máis antigas de Galicia e de Europa 

O OFICIO de zoqueiro pode parecer case unha profesión en perigo de extinción desde finais dos anos 70 en Galicia. Nada máis lonxe da realidade, as zocas pasaron de ser o humilde sustento de moitos lucenses, para converterse nunha auténtica obra de arte e nun artigo de luxo na actualidade. Alberto Geada é unha mostra diso. Este zoqueiro de 40 anos de Alfoz é o último en activo da provincia. As súas pezas son exhibidas en museos, pasarelas e espectáculos de todo o mundo. Este tradicional oficio viviu unha auténtica revolución nas últimas décadas.

Este calzado de orixe primitiva realizábase en moitos casos nas propias casas interesadas, case como un espectáculo en vivo. Os zoqueiros desprazábanse ata as vivendas e as zocas eran utilizadas por todos os membros das familias. "Os zoqueiros sempre viñan á miña casa ata que o meu irmán pediulle ao meu pai as ferramentas e prometeulle que aprendería a zoquear", explica o zoqueiro de 85 anos de Muimenta Paco Morán, que traballou desde os 15 anos na profesión xunto aos seus irmáns. O cospeitense, que compaxinou a súa faceta de artesán cunha panadería, adoitaba vender tamén as súas pezas a un tratante.

A día de hoxe, este calzado forma parte dunha liña de divulgación e protección patrimonial. Ademais, o mercado esténdese a varios países de Europa. "O próximo ano gustaríame arrincar cunha das exposicións máis importantes de Europa coa colección e o traballo que estou a sacar", sostén Alberto Geada, que non deixa de buscar novos proxectos.

Tamén pretende levar a cabo para o próximo ano unha inciativa "moi ambiciosa", que consiste en crear ao personaxe do "zoqueiro peregrino" coa axuda dun patrocinador para divulgar e conservar esta peza tradicional para o Xacobeo 2021. "Eu recompensaría aos interesados levándoos a feiras e eventos importantes. A imaxe que teño na cabeza é a dun peregrino en zocas, ese personaxe que vai a diferentes feiras e eventos", di Alberto, que levou as súas obras ata a pasarela Cibeles. "Gustaríame así chegar a sitios onde non podo chegar porque non teño axudas para este tipo de actividades", sostén, xa que a colaboración dunha firma nun proxecto cultural é "clave" para o zoqueiro.

Este traballo deixou de ser rutineiro para converterse en toda unha aventura que cambia día a día. "Nunca fago o mesmo. Levántome ás nove e organizo o día. Desde preparar a madeira, ata buscar novos clientes ou visitar tendas", declara o alfocés, que considera o oficio como «unha loita de supervivencia diaria». "Aínda que o Covid-19 foi un golpe duro, tamén impúlsache a buscar novos proxectos", asegura.

CAMBIO NO MERCADO.Tradicionalmente, as zocas ofrecían unha gran saída laboral para centos de lucenses. "Comecei no oficio por necesidade logo da guerra civil española", recorda Paco Morán. Do mesmo xeito, a clientela experimentou un gran cambio co paso dos anos. Paco recorda que el e os seus irmáns ían polas casas dos pobos cando as familias gastaban o calzado. Con todo, as zocas teñen unha utilidade máis artística e expositiva na actualidade. "é un mundo moi amplo e non hai un único perfil de usuario", declara Alberto, que considera que el estaba predestinado a dedicarse a este ámbito. "O meu pai sempre traballou nisto e eu collinlle a substitución. Nese sentido, sentín moi apoiado", di.

O Museo dás Zocas de Muimenta, inaugurado o ano pasado coa colaboración da Deputación e a asociación Xotramu, contempla 40 pares de zocas diferentes de oito zoqueiros da comarca, entre os que se atopan parte da produción do cospeités Paco Morán. O museo contou cun orzamento de 8.000 euros da Deputación para o acondicionamento do espazo e a recuperación de pezas. Aquí háxanse algunhas das zocas mellor conservadas da comarca. A día de hoxe é o único museo lucense dedicado en exclusiva a esta arte tradicional, xa que o Museo dás Zocas de Alfoz, presidido por Alberto Geada desde 2015, pechou as súas portas o ano pasado. Entre outros tipos, este espazo contemplaba a típica zoca galega, a madreña asturiana, a albarca de Cantabria, os zuecos navarros ou os zuecos do Pirineo. O zoqueiro alfocés quéixase ademais de que os artesáns «non reciben» a subvención íntegra da administración que destina un total de 700.000 euros.

90 AÑOS DE ZOCAS. Norberto Piñeiro, natural de Vilalba e último zoqueiro da comarca, aprendeu o oficio aos 16 anos e con 20 xa vendía as súas propias creacións polas casas. "As casas puñan a madeira e eu achegaba a ferramenta. Cando estaban lonxe ata me quedaba a durmir alí", explica o vilalbés de 94 anos. Este zoqueiro xubilouse aos 82 anos, pero continuou facendo pezas posteriormente. "Aínda gardo as ferramentas coas que traballaba", sostén Norberto, que ten agora o seu material en venda.

Do mesmo xeito que Paco, Norberto comezou no oficio por necesidade, aínda que recoñece que enseguida lle colleu o gusto á profesión. "Díxenlle ao meu pai que eu ía ser un bo zoqueiro, que se non era bo non merecía a pena", di convencido. O nonaxenario colaboraba tamén na súa casa cos labores agrícolas, pero tempo máis tarde montaría o seu propio taller. "Cando casei, preparei o meu lugar de traballo en casa e despois vendíaas", declara Norberto. "Os zoqueiros que había pola zona cando eu era pequeno eran poucos e malos", argumenta.

A provincia de Lugo é a terra das zocas por excelencia debido ao seu clima húmido, e é que os zocos son máis típicos nas zonas máis cálidas da xeografía galega, talles como Pontevedra e Ourense. As zocas máis antigas datan do século XIII en Ámsterdam e Róterdan, polo que existen distintas variedades en función das necesidades do territorio, que se atopan en varios países europeos.

Os zoqueiros non son cousa do pasado grazas a unha profunda renovación no traballo e no perfil de cliente que se interesa por estas pezas únicas.A forma de relacionarse co material non varía, pero os tempos si. As zocas son un símbolo de distinción no mundo da moda e en múltiples espectáculos nos que se conxuga tradición e modernidade.

Zoqueiros, un camiño de loita e renovación
comentarios