domingo. 29.11.2020 |
El tiempo
domingo. 29.11.2020
El tiempo

María Moure: "Tomiño e ourego son as plantas máis usadas no Courel"

María Moure de Oteyza. EL CORREO GALLEGO
María Moure de Oteyza. EL CORREO GALLEGO
A farmacéutica distingue 54 vexetais silvestres na comarca no seu novo libro ► María das Herbas botou dous anos vivindo na zona para desprazarse por alí sen ter coche

María Moure de Oteyza estaba no bar de Rafael, en Seoane do Courel, cando un rapaz empezou a presumir de que sabía tanto de plantas medicinais tanto coma ela. María estudara toda unha carreira, Farmacia, e se especializara no tema; pero non o desafiou.

Sabía que estaba cuestionando unha sabedoría ancestral que conservaban os maiores daquelas montañas, especialmente as mulleres. "Aquí somos moi herbaxeiro", adoitan sinalar nos lugares máis altos da provincia.

O habitual en Galicia é que haxa unha muller que domine e se reserve o catálogo de plantas e usos, pero na montaña de Lugo o coñecemento está estendido; que recollan "cireixa da corriola" para fregar as costas cando teñen pulmonía ou unha ciática punzante.

Sabía que para coñecer soamente podería explorar o entorno das plantas –usos, recolleitas, ensalmos– a través das persoas que levaban toda a vida vendo e usando herbas para curar as feridas e doenzas.

A farmacéutica levaba un tempo asentada en Seoane –entre os anos 2003 e 2004– para estudar as herbas e as plantas. A tarefa comezara entre científicos e aparellos nun laboratorio, pero decidiu que o lugar axeitado para investigalas era onde se producían e que as persoas mellor informadas eran quen as recollían.

"En principio non foi fácil porque non teño coche", admite, pero cando se correu a voz de que había unha farmacéutica que preguntaba polas plantas empezaron a coñecela como "María das Herbas" e todo marchou lixeiro coma cando se baixa a ladeira un monte.

A falta de vehículo propio informábase de cando un veciño había de ir a unha aldea para que a levase, aínda que acabaron por avisar a María das Herbas cando souberon do seu interese. "E despois volvía andando".

"Subín varias veces ao Courel Alto, a uns quince quilómetros de Seoane, pero non tiña problema ao regresar. Ía camiñando, pero costa abaixo os santos axudan e facíao na primavera ou no verán, que son épocas agradables para pasear por esas montañas tan bonitas. Non era un traballo", afirma a farmacéutica, que é natural de Carballo. A vista era un deleite e, se tiña dificultades nos ollos, podía cocer uns froitos de sabugueiro para fregar os ollos como se fose un colirio.

A investigadora vén de publicar o primeiro tomo de María das Herbas ou as herbaxeiras do Caurel, crónica da cultura popular nunha terra extraordinaria (Teófilo Edicións), que será unha triloxía e lle permitirá non ter que contestar cando a desafíen no bar de Rafael. Esta primeira entrega leva un catálogo de 54 plantas herbáceas silvestres -dun total de 150-, e cantigas, adiviñas e ritos.

María Moure de Oteyza apunta que se segue recorrendo ás plantas, especialmente "ao tomiño para problemas dixestivos e ao ourego para problemas respiratorios". Un costume que quedou apartado no esquecemento é un ritual no que se usan peras cativas dunha pereira brava para facer un "encouto" (ensalmo). As herbaxeiras aseguran que era infalible para as doenzas do órgano que máis nos manca, o corazón.

Xanzá, a raíña que habita nas alturas

A planta máis poderosa que habita O Courel é a xanzá, un tipo de xenciana, indica María Moure de Oteyza. A súa raíz é aprezada "para baixar a tensión e o zucre no sangue, para mellorar a circulación, para facer gárgaras en caso de farinxite ou dor de moas. Nas casas hai un tarro con xanzá". Para a farmacéutica "é a máis representativa do Courel, eu chámoa A Raíña".

Condicións
A Raíña cóidase moito de que a atopen. "Soamente se dá en lugares concretos entre Galicia e León, e a 1.200 metros de altura condicións moi particulares de clima e de substrato. Quedan poucos lugares e non se divulgan porque non se usan as follas, senón a raíz. Se arrincas a raíz acabas coa planta enteira".

"A sacos"
A experta denuncia que "hai uns anos as levaron a sacos porque non hai ningún control". A esperanza é que "hai unha empresa que empezou a cultivalas in situ nos Ancares", expón María Moure de Oteyza.

María Moure: "Tomiño e ourego son as plantas máis usadas no Courel"
Comentarios