viernes. 14.05.2021 |
El tiempo
viernes. 14.05.2021
El tiempo

Así era Chantada en 1753: 75 casas e dúas tabernas

2021050217171154103
Gravado dun mercado en Galicia. PARDILLA (A.P.)
En abril do 1753 había na vila de Chantada 70 casas habitadas e cinco baleiras, 70 veciños (dos cales catro eran pobres e cinco clérigos), dous muíños, dúas tabernas, tres fornos de pan e un hospital de peregrinos

A mediados do século XVIII o ministro e marqués da Ensenada propón unha reforma na administración da Coroa de Castela a través de pescudas nos bens amillarados (regulación dos caudais e granxerías) para lograr unha única contribución a través de 40 preguntas sobre as condicións económicas e xeográficas de todas as poboacións. Ao monarca Fernando VI debeulle gustar a idea e decretouno en 1749.

En abril de 1753 termínase o catastro dunha Chantada con 70 casas habitadas e cinco máis baleiras, cunha poboación na vila e freguesía de setenta veciños, catro deles pobres (ningún de solemnidade) e cinco clérigos. Dous muíños arrieiros, o de catro rodas que moía todo o ano, pertencía a Francisco de Vigo e o outro de Pedro Araujo, que tiña unha soa roda e traballaba seis meses ao ano. Como a cousa xa prometía, había dúas tabernas onde poder tomar uns viños.

A pesar de que oficialmente non había ningunha panadería,"«só algunhas mulleres exercitan o oficio de cocer pan e vendelo por distintas casas, feiras e tabernas", Gregorio de Arca tiña dous fornos para cocer pan e Domingo Bá outro. Para a compra de xénero cárnico os tablaxeiros Cayetano e Francisco González realizaban limpos cortes na carnicería. Para o resto de oficios estaban os gremios de xastre, molinero, reloxeiro, ferreiro, procurador xeral da vila, zapateiro, curtidor de peles, ferrador e comerciante de coiro e peles.

Era Chantada unha microscópica vila, rodeada de infinidade de parroquias con grandes extensións de terra

Fóra do centro socioeconómico do Cantón onde se realizaban os principais acordos comerciais de compravenda, desde San Salvador de Brigos os lobos de Wall Street eran "varios veciños que son arrendatarios dos reais dereitos de xabón, aceite, vinagre, candeas e viño".

No aspecto sanitario existía un hospital "onde se collen varios peregrinos, o que non se acha dotado de efectos algún para a súa subsistencia, pois aínda que hai anexo a él un horteciño dun ferrado, déixase a un pobre que ten no hospital para que o coide e recolla calquera, que nel gornecíase".

Era Chantada unha microscópica vila, rodeada de infinidade de parroquias con grandes extensións de terra. No seu termo municipal había máis de 840 ferrados de sembradura e oito hortos.

As súas terras eran de "sembradura de secano, fóra dalgún prado de regadío, hortos, prados, soutos (con galiñas, capóns e carneiros) dehesas e montes (onde se recollían carros de leña)", sendo as súas principais colleitas de primeira calidade o centeo, trigo, liño, castañas, coles do país, forraxe para o gando e millo de segunda categoría.

En canto ás medidas, a máis utilizada era a de "un ferrado de centeo en sembradura composto de 28 varas e 784 de cuadratura, o cal sementándose de trigo leva de semente as tres cuartas partes dun ferrado; de millo a cuarta parte dun, de millo miúdo medio ferrado e de centeo o outro ferrado que corresponde".

O sector primario era (e segue sendo) o eixo fundamental e existencial da vila. Para canalizar e realizar transaccións con maravedíes a feira actuaba como bolsa de valores.

Segundo Avelino Seijas a feira de Chantada é unha das máis antigas de Galicia, ao existir "un diploma de Alfonso X o Sabio, datado o 26 de setembro de 1259, no que confirma a San Salvador de Asma e ao seu abade don Martino, os privilexios de que gozaba o mosteiro, entre eles, o dereito para percibir a metade do portazgo (imposto de peaxe) da feira mensual de Chantada".

Os dereitos de alcabala (gravame por alleamento: 630 reais) eran para a marquesa de Astorga e vendíase todo tipo de xénero excepto gando. Así o certifica Justo Labrador, secretario do Real Consulado do Mar a finais do século XVIII: "véndense panos e teas nacionais e estranxeiras".

A oligarquía do Señorío dos Marqueses de Astorga foi concedido o 6 de xullo de 1465 polo monarca Enrique IV

E claro, ter certo abolengo como na jet set marbellí da era Gil, tiña un prezo. Esta categoría extra traducíase en impostos directos do réxime señorial que durarían 350 anos, aínda que tamén estaba o sector eclesiástico cos diezmos. Os vasallos estaban no Señorío da Marquesa de Astorga, "con residencia en Madrid, por cuxa circunstancia percibe por falecemento de cada un dos veciños cabeza de casa, a chamada Luctuosa (cargas sucesorias), que antigamente era unha Alfaia de catro pés, como boi, vaca, cabalería, arca ou bufete, pero hoxe reformouse e reducida a diñeiro procedendo niso, con moderación, ben que a maior non excede de 15 reais, nin baixa a menor de cinco e medio".

A oligarquía do Señorío dos Marqueses de Astorga foi concedido o 6 de xullo de 1465 polo monarca Enrique IV, concedendo o título de Marqués de Astorga a Alvar Pérez Osorio, II Conde de Trastámara. Así pois a marquesa de 1753 tiña dereito a percibir as penas de cámara (ingresos do erario público e o outro 50% destinábase ás cargas de xustiza), a foránea ou alcabala do vento (imposto para forasteiros) e igualmente podía nomear corrixidor, alguacil maior, dous escribanos de número e outros actos xurisdicionais. A finais do século XVII chegaron a cobrar de alcabalas a nada desdeñada cantidade de 242.620 maravedíes.

En canto aos diezmos eclesiásticos, segundo o Catastro da Ensenada "pagan á igrexa parroquial diezmos de lá, cordeiros e lechonciños cada veciño casado un real; os unidos e solteiros cabezas de casa medio real, igualmente todo veciño contribúe con voto á mesa capitular da Santa Iglesia de Santiago que é o que cultiva algunhas terras un ferrado de terreo e o que ás viñeiras pasen a traballar viñedo, a cuarta parte dun canado de viño; tamén o fan dun canado á Virxe dos Ollos Grandes de Lugo, e é o valor de cinco máis, como así mesmo pagan de ofrenda ao cura 16 máis".

Os arriendos en diezmos que pertencen ao cura "ascende a 120 ferrados de centeo, 50 de trigo, 4 de fabas, 7 ferrados e medio de millo, outro tanto de malo ou miúdo, 6 ferrados de castañas secas e o liño, la, cordeiros, cebolas, lechonciños equivalerán a 300 reais, a ofrenda a 30, o importe da primeira alcanza a 76 reais, o do voto a 6 canados e medio de viño e 24 ferrados de centeo".

Así era Chantada en 1753: 75 casas e dúas tabernas
Comentarios