domingo. 09.08.2020 |
El tiempo
domingo. 09.08.2020
El tiempo

Aspai, historia dun atentado que conmocionou Chantada no ano 1921

Ilustración del suceso realizada por Jon González
Ilustración del suceso realizada por Jon González
Aniceto Pereira, mestre da escola de Aspai, en Santa Uxía de Asma, quedou esnaquizado pola explosión dun paquete bomba que recibiu

Aquel domingo 16 de xaneiro de 1921, a esposa do mestre de Aspai (Santa Uxía de Asma), Cándida Gómez Doval, saía do seu domicilio en Campo da Vila pola mañá para ir a misa. Na porta da casa escola atopou unha elegante caixa lacrada coa dirección do seu marido, que recolleu e levou á súa habitación, xa que estaba en cama, marchando despois para a igrexa.

Ao pouco de saír «oíu unha formidable detonación que lle obrigou a regresar precipitadamente, atopando ao seu esposo na habitación horriblemente esnaquizado pola explosión dunha bomba que, ao parecer, contiña a caixa de referencia». O seu fillo de nove anos atopábase próximo ao seu pai e sufriu feridas leves.

Aniceto Pereira Gutiérrez era natural de Camba (Pontevedra) e mestre da escola nacional de Aspai. Dous días despois de saír da sala de autopsias entérrase á vítima, de 33 anos, no cemiterio de Santa Uxía de Asma nunha cerimonia á que asistiron multitude de persoas "nunha enorme manifestación de duelo, aumentando o xusto enoxo popular contra o autor do brutal asasinato".

O Concello ordeou pechar as escolas 48 horas en sinal de protesta contra o atentado

O día 19 celebráronse na igrexa parroquial de Chantada solemnes funerais onde «o pobo en masa e os veciños das parroquias de Santa Uxía e Santa Cruz, a cuxa cabeza e en correcta formación ían os nenos que foran discípulos do infortunado mestre», acordando o Concello "pechar as escolas 48 horas en sinal de protesta contra o atentado".

INVESTIGACIÓN. Mentres o Xulgado de Chantada procede á instrución das primeiras dilixencias as crónicas empezan a sospeitar "que o atentado foi cometido por elementos agrarios".

Pronto deteñen na veciña parroquia de Cuqueira a Daniel Ledo López, "solteiro, de 35 anos, suxeito ao parecer de conduta dubidosa". Incomunicado no cárcere de Chantada, "nun longo interrogatorio" negou toda participación no feito, pero a veciñanza non opinaba o mesmo.

Generated by  IJG JPEG LibraryAo día seguinte é detido tamén Antonio, o pai do sospeitoso, que traballara coma mestre privado na parroquia, e o 24 de xaneiro, rexistrando o domicilio de ambos, "foron achados un frasco contendo ácido nítrico e unha cantidade de xofre. Asegúrase que Daniel Ledo exerceu o oficio de pirotécnico no estranxeiro".

Na vista declaratoria do primeiro xuízo na Audiencia de Lugo o 31 de xullo de 1922, Daniel Ledo testificou "que tiña na súa casa unha balanza pequena das chamadas dosimétricas, unha insignificante cantidade de ácido nítrico, outra de xofre e algúns cartuchos metálicos".

Desculpa a aparición de todo iso falando de aplicacións diversas para usos comúns da vida e negou a súa participación e a do seu pai na morte do mestre.

Cun sumario de 480 folios, 82 testemuñas pasarían polo tribunal que estivo presidido por "o señor Mújica e os maxistrados señores Recio e Prado", actuando como fiscal Manuel Martínez Santiso, o avogado Prieto Rivera en representación da viúva do mestre, Pérez Guerra como avogado acusador en nome da asociación dos mestres da provincia e Marcelino Dafonte, defensor dos procesados.

As dúas seguintes vistas, celebradas o 1 e o 2 de agosto proseguiron cun numeroso desfile de testemuñas envoltas nun bucle fantasmal de rumoroloxía e escoitas de terceiras persoas que incrementou en dubidosa forma as sospeitas dos acusados.

A viúva non tiña dereito de pensión por escaso tempo de servizos do finado

A maioría non pode asegurar de forma fidedigna as imputacións, declarando que "oíu dicir de público que se atribuía a morte do mestre de Aspai aos Ledos". O Tribunal delibera o luns 30 un veredicto de inculpabilidade.

A FAMILIA. A viúva non tiña dereito de pensión "por escaso tempo de servizos do finado" e a Sección Administrativa de primeiro ensino iniciou o expediente para pedir ao Goberno a concesión de pensión extraordinaria e vitalicia, pedindo para o fillo "a concesión de bolsa e matrícula gratuíta na carreira de Maxisterio".

Desde toda Galicia inícianse en distintas comisións as protestas públicas e diferentes acordos de adhesión e apoio.

A Asociación de Maxisterio lucense adopta «conceder á viúva e fillo do compañeiro falecido a cantidade de 600 pesetas» e abriu unha subscrición popular encabezada con 50 pesetas.

AS AXUDAS. O deputado a Cortes por Chantada, Leonardo Rodríguez Díaz, escribe ao xefe da Sección Administrativa Nicolás Arias Andreu a seguinte carta: "Meu querido amigo. En efecto, estaba decatado da desgraza ocorrida ao pobre mestre de Aspai, e podes ter a seguridade de que eu, como Deputado do Distrito, e como amigo especialísimo dos mestres, hei de poñer da miña parte canto sexa necesario para secundar eficazmente o que ti e os compañeiros do morto fagades en beneficio da viúva e do fillo".

O 18 de xaneiro de 1921 iniciouse a subscrición popular para axudar a viúva

O 18 de xaneiro de 1921 iniciouse a subscrición popular e o 10 de abril do mesmo ano o xefe da Sección Administrativa de primeiro ensino da provincia, Nicolás Arias, chegou a Chantada "co obxecto de facer entrega á viúva e orfo do importe da subscrición aberta polo devandito funcionario, que ascendeu a un total de 9.613,75 pesetas".

En xuño de 1921 envían un expediente ao Ministro de Instrución Pública e Belas Artes indicando os apoios de adhesión de distintos organismos e un oficio do sarxento comandante indicando que o paquete "produciulle unha formidable explosión que ademais de seccionarlle a man esquerda, saltoulle un ollo, produciulle unha fenda no lado dereito do peito e fracturoulle a perna dereita por tres ou catro partes ocasionándolle a morte instantánea".

Por todo iso suplican "que se digne dispoñer a convinte ao obxecto de interese das Cortes a concesión dunha pensión vitalicia de 2.000 pesetas anuais en favor da viúva", referíndose tamén aos apoios de deputados a Cortes como os de Leonardo Rodríguez, que ante os documentos xustificativos sinala que "moi vivamente celebrariamos que a instancia chegase a ter na realidade unha solución favorable a quen se pode dicir con exactitude que pereceu vítima do cumprimento dun deber".

En xullo do ano 1921 o Consello de Ministros tratou a prerrogativa sendo aprobado finalmente un crédito de pensión vitalicia á viúva do mestre da escola Nacional de Aspai.

Nas imaxes que aparecen no artigo aparecen a casa do asesinado na actualidade, e o avogado Julio Pérez

Aspai, historia dun atentado que conmocionou Chantada no ano 1921
Comentarios