sábado. 19.10.2019 |
El tiempo
sábado. 19.10.2019
El tiempo

Nenos que chegan ao teito... da montaña

Os cativos participando nas actividades. VICTORIA RODRÍGUEZ
Os cativos participando nas actividades. VICTORIA RODRÍGUEZ

Cerca de 60 alumnos de colexios de Navia de Suarna e de Cervantes achegáronse a Piornedo para aprender a teitar as pallozas da man da asociación que está recuperando este oficio

Primeiro, recoller o mollo, mallado. Despois, escolmalo. Atar o colmo co brincallo, e tamén a mañiza. E, postos os colmos sobre os cangos e as ripias, teitar.

Un total de 60 nenos do CPI Plurilingüe Navia de Suarna e do CPI de Cervantes, con idades entre os 4 e os 16 anos, aprenderon onte o significado destas palabras. Fixérono da mellor maneira, recuperando a experiencia que nomean: o teitado que coroa as pallozas da comarca, en Piornedo. E tamén coa mellor compaña, da man da asociación Teitos de Piornedo, formada por varias mulleres do lugar que decidiron dar un paso á fronte para que a tradición do teito de centeo se manteña en pé.

Na xornada de onte, Lola López foi a encargada do obradoiro de escolmar, é dicir, de seleccionar a palla para teitar. "Para iso, hai que poñer espigas con espigas, e couces con couces", indicaba . "Cal é a espiga? Cal é a couce?", preguntaba aos máis pequenos. Despois, os nenos golpeaban as couces contra o chan, que no léxico do teitador chámase "paletar". "Cando nós eramos pequenos, o que máis nos gustaba era deitarnos na palla. Non o queredes probar?", dicía Lola.

QUE CIRCULE O COÑECEMENTO! Pero alí non só había miúdos. Dulcina, por exemplo, achegouse para ver ao seu neto, Raúl. O seu tío, de Vilarello, era un teitador "moi coidadoso", nunha época na que cadaquén teitaba a súa casa, porque cada palloza estaba habitada.

A paleta, de madeira de freixo, é un dos seus instrumentos, que serve para darlle á palla un mesmo nivel

Tamén o neto de Adoración empurrou a súa cadeira de rodas, para que ela puidese ver o xeito que se daban os miúdos co centeo nos distintos lugares dos obradoiros. A súa filla, Amelia Rodríguez, unha das impulsoras da nova asociación, lembraba como era a vida baixo eses teitos. "Era un espazo que se ofrecía para falar, para a transmisión de coñecementos", comenta. Un espazo circular, para que o coñecemento circule.

E diso se trata. De que a raíz do centeo se retorza no monte -onde sempre se botou nesta zona, segundo conta Isolina Rodríguez, outra das integrantes de Teitos de Piornedo, que agora recupera este cultivo-. De que as mans xiren para torcer a palla e formar un brincallo, "canto máis torcido, mellor". Con eles, os nenos ataron os colmos para facer por fin o teito.

Hoxe en día, Juan González, de Burbia (no Bierzo), é o teitador de referencia na zona. Para dicir a distancia entre Burbia e Piornedo, pregunta: "Camiñando?". E con razón. A pé, son catro horas de carreiros e costas. En coche, 60 quilómetros de curvas.

Onte foi o encargado de ensinar a parte final do oficio, ao tempo que escolmaba entre os estudantes aqueles con mans de teitador. "Eu non teño man para todo!", dicía, amosando as súas, cheas de historia e dun traballo que non lle falta. El, sen embargo, non foi tan duro con eles coma o seu mestre fora consigo. "A min non me deixou coller a paleta ata despois de catro anos escolmando", confesaba.

A paleta, de madeira de freixo, é un dos seus instrumentos, que serve para darlle á palla un mesmo nivel. Os outros son unha navalla e un "carro", unha ferramenta que fai que o centeo non se mova na estrutura que o soporta, o cango.

Juan González pensaba que si, que nese grupo había, alomenos, unha futura teitadora. Os profesores estaban contentos tamén, vendo como os alumnos pronunciaban as palabras que xa eran propias. E os nenos... que máis se pode pedir? Non tódolos días se chega ao teito... da montaña.

Nenos que chegan ao teito... da montaña
Comentarios