O inesquecible home do leite

Era taxista no Corgo, pero saltou á fama televisiva en anuncios con guións que tiñan moito de creación propia, como o que lle valeu o alcume do ‘home do leite’. José Manuel Pol, que morreu o domingo, era todo un personaxe cheo de vivencias e anécdotas
José Manuel Pol. ARQUIVO
photo_camera José Manuel Pol. ARQUIVO

SE A PELÍCULA O que arde descubriu o talento natural de Benedicta Sánchez como actriz, a televisión converteu en fenómeno mediático a outro veciño do Corgo, José Manuel Pol Herbón. A principios deste século, xa xubilado, converteuse na maior estrela lucense dese medio, aínda que entón Silvia Jato ou Liborio García tivesen unha maior proxección nacional. A publicidade televisiva sacouno do anonimato e, aínda que non fixo fortuna, transformouse nun fenómeno popular. "Alí onde chegue a Televisión de Galicia, non necesito carné de identidade", comentaba se alguén se sorprendía de que o coñecesen en calquera lugar da provincia.

A imaxe de José Manuel quedou gravada na memoria colectiva cun anuncio que lle cambiou a vida. Quen non o lembra pronunciando na pequena pantalla aquela frase mítica : "Ai, condenado, roubáchesme o leite", o spot de Leite Río emitido primeiro en Telelugo e, despois, durante tres meses na Galega. Logo veu o anuncio de "Froitas e patacas Pereiro, as mellores do mundo enteiro" ou o de Aixam, os coches sen carné, aínda que puidese resultar paradoxal en alguén que era taxista de profesión.

Se algo caracterizaba a este galego de "camiños e corredoiras" como o definiu o seu grande amigo Paco Rivera Cela, era o seu enxeño e o talento para comunicar, como demostraba nos faladoiros de Radio Popular. Era un filósofo popular, expresivo pero prudente, que só abría a boca cando tiña algo que dicir. Algunhas veces permanecía calado durante longo tempo nos faladoiros radiofónicos, pero as súas intervencións era auténticas sentenzas, cargadas de ironía e intencionalidade.

Unha frase pegadiza, unha situación graciosa, un detalle cotián recoñecido polo público son recursos que serven para facerse inesquecible, pero hai que acertar. José Manuel Pol era un experto niso. Os guións dos seus anuncios tiñan moito da súa inventiva persoal e apostou pola naturalidade para chegar á xente. Pola súa estampa, xa era difícil que pasase desapercibido. A súa longa melena branca acentuaba o seu parecido con Alberti e nas súas viaxes por España confundírono en ocasións co poeta gaditano.

A fama chegoulle de forma inesperada. Un bo día, cando charlaba cuns camioneiros de Leite Río, comentáronlle que non sabían que facer co leite ante o exceso de produción. Pol coñecía de vello ao falecido Jesús Lence e abordouno nunha cafetería para expoñerlle a posibilidade de facer un anuncio. Ao empresario pareceulle ben a idea, xa que coincidía co Ano Xacobeo, e púxose en contacto con Telelugo. A idea e a frase eran do propio Pol, que mesmo pediu que saíse nas imaxes un mozo máis delgado, con cara de fame, para roubarlle o leite, e non o elixido inicialmente. O anuncio, no que aparecía ataviado de peregrino, saltou á canle autonómica e traspasou fronteiras. Tivo chamadas de distintos lugares de España e ata lle escribiron desde México. Os estudantes coreaban a frase ao velo pasar pola avenida Ramón Ferreiro, do mesmo xeito que os nenos do Corgo o rodeaban como se fose o frautista de Hamelín.

Co traxe de peregrino acudía a Portomarín, a raíz de ser nomeado Cabaleiro da Orde da Alquitara no cume da súa popularidade, e alí facíase centos de fotografías. Era tamén habitual que a xente lle pedise autógrafos nas viaxes que facía pola provincia con Paco Rivera, na etapa na que este organizaba as festas de San Froilán, para ver orquestras.

José Manuel Pol contaba que non gañou diñeiro coa publicidade, pero divertíase moito. Foi como unha época marabillosa da vida deste home feito a si mesmo, cuxos pais foron caseiros no pazo de Adai, propiedade do xeneral Tella. Na súa infancia corguesa, Pol viu un home cun revólver, que facía puntería sobre un papel. Era a primeira vez que vía unha arma. O paisano pediulle que sentase e, de súpeto, deuse conta de que era Xosé Castro Veiga, O Piloto, o guerrilleiro abatido en Belesar (Chantada) nos anos 60. "Mexeime nos pantalóns", lembraba.

Aínda moi novo, botou a andar polo mundo. Foi voluntario ao servizo militar como paracaidista en Alcantarilla (Murcia). Cumpridos os dous anos licenciouse. Tella, ao decatarse, preguntoulle por que o deixaba. Pol foi tallante: "O meu xeneral, a vida militar é boa para quen ten estrelas. De aí para abaixo non hai nada que facer". Primeiro exerceu de albanel, e participou na construción do Valle dos Caídos, onde colocou azulexos. Despois iniciou a súa longa traxectoria profesional como taxista. Cando facía a quenda de noite levaba no seu taxi a Camen Sevilla e ao que logo foi o seu marido, Augusto Algueró. Tamén a Antonio Machín e a Jaime de Mora e Aragón, "que nunca tiña diñeiro e sempre pagaba o sereno ou o porteiro". Tamén coñeceu a Orson Welles, "tan antipático como simpática era a súa secretaria", dicía.

Antes de participar nalgúns curtos e películas, no apoxeo da súa popularidade, José Manuel Pol xa tivera un efémero contacto co mundo da farándula, a través da súa relación cunha corista de Celia Gámez. "Era unha muller que adornaba a un home", comentaba. Por ela quitouse o bigote ao estilo Dalí que se deixou durante un tempo na súa etapa madrileña.

O taxista do Corgo non perdeu un chisco da súa vitalidade na xubilación. Era o grande animador dos bailes do centro social do pobo, onde se atrevía tanto co pasodobre como co twist. Gustáballe exercer de disc-jóckey cos seus paisanos e uniformábase para a ocasión cunha camisa negra, cun medallón co Cristo de Dalí sobre o peito, pantalóns brancos e unha chaqueta azul eléctrico. Home alegre, quería que o enterrasen ao son das gaitas, aínda que cando se agravou a súa enfermidade abandonou esa idea. Aínda así, o seu amigo Xosé Luís Foxo, director da banda de gaitas da Deputación de Ouense, pensaba acudir a despedilo con gaiteiros á casa da familia que o coidaba. Foxo, ao que o sempre xeneroso Pol regalara unha colección de coplas de cego dos anos 40 para as súas investigacións folclóricas, non puido facer realidade este proxecto, pero o seu fillo Marco Foxo tocou unha peza no Filandón do Courel en memoria do inesquecible home do leite, ese personaxe que sempre dixo que naceu e viviu para facer o amor e non a guerra.

Infancia
José Manuel Pol naceu en Castroverde, no ano 1931. Deu os seus primeiros pasos en Serés, ás beiras do río do mesmo nome. Estivo alí ata os catro anos, cando se trasladou coa súa familia a Pozos. Despois os seus pais foron caseiros do xeneral Tella no barrio das Aceas, en Adai, xa no Corgo.
En Madrid
Na capital de España exerceu doce anos de taxista, cinco de noite e sete de día. Tamén conducía unha furgoneta para repartir fariña. Traballaba sen descanso, salvo os mércores, cando tiña día libre como taxista, profesión que tamén exerceu durante 23 anos en Lugo e no Corgo.
Películas
Ademais das súas intervencións radiofónicas e anuncios, Pol Herbón participou en curtos e documentais, como os titulados Vinte séculos de noivado, O Bezoar, O Graal de Ancares ou Hitler, Garbo… e Araceli, nos que deixou unha moi boa impresión entre todos os que traballaron con el.

Comentarios